Viet My Polyclinic Site

Bài viết y tế

Bài viết về y tế và sức khỏe


Banner's page

Dịch Vụ cho Bệnh Nhân

Dịch vụ chăm sóc sức khỏe dành cho bạn và gia đình

Dịch Vụ cho Khách Hàng Công Ty

Dịch vụ y tế cho công ty của bạn

Thông Tin về Công Ty

Thông tin về Phòng Khám Đa Khoa Việt Mỹ

Hợp Tác Chuyên Môn

Chương trình hợp tác chuyên môn và phát triển dịch vụ y tế


BỆNH LOÃNG XƯƠNG

Bệnh loãng xương là một loại bệnh lý làm xương bị dòn do đó xương dễ bị gãy hơn. Có 2 yếu tố để nhận biết sức mạnh của xương: khối lượng của xương và chất lượng của xương. Loãng xương thường cũng được gọi là một "bệnh yên lặng" vì người bệnh có thể không nhận biết bất cứ thay đổi nào cho đến khi có một xương bị gãy.

Có nhiều người cho rằng loãng xương là một phần tự nhiên và không thể tránh khỏi của tuổi tác. Dầu vậy, hiện nay các chuyên gia y khoa tin rằng có thể ngăn ngừa một cách rộng rãi bệnh loãng xương. Thêm vào đó, những người đã mắc phải bệnh loãng xương vẫn có thể tiếp nhận một số các phương pháp, phương tiện và thực hiện nó nhằm tạo điều kiện ngăn chặn hay làm chậm sự tiếp tục tiển triển của bệnh và làm giảm nguy cơ  bị gãy xương trong tương lai.

Mặc dù bệnh có thể gặp ở cả nam và nữ, số lượng nữ bị bệnh nhiều hơn hẳn so với nam giới. Ở phụ nữ da trắng, cứ 5 người bệnh loãng xương thì chỉ có 1 là nam giới. Có khoảng một nữa số phụ nữ sẽ bị gãy xương có liên quan đến loãng xương. Loãng xương là nguyên nhân tiềm tàng chính gây ra gãy xương ở phụ nữ mãn kinh và người lớn tuổi. Một số loại gãy xương có thể gây ra tàn phế vĩnh viễn, đặc biệt là khi bị gãy ở vùng hông. Cứ khoảng mỗi 5 người trên 50 tuổi bị gãy xương vùng hông thì có một người bị chết vì các biến chứng bệnh tật liên quan trong 1 năm.

1. THẾ NÀO LÀ BỆNH LOÃNG XƯƠNG

Xương là một cấu trúc mô (tập hợp các tế bào cùng tính chất) có sự sống. Chức năng của xương là để chống đỡ các cơ bắp của chúng ta, che chở cho các cơ quan nội tạng quan trọng, và là nơi dự trữ phần lớn lượng Calci của cơ thể.

Để duy trì sự mạnh khoẻ của xương, cơ thể chúng ta luôn luôn tiêu huỷ xương cũ và thay thế nó bằng mô xương mới. Tổng khối lượng xương đạt mức cao nhất khi con người ở những năm đầu của lứa tuổi 20, khối lượng xương tiếp tục được duy trì ổn định hoặc chỉ sút giảm rất từ từ trong khoảng vài năm tiếp theo. Khi con người bước vào tuổi 40, 50, số lượng xương bị tiêu hủy sẽ vượt trội hơn số lượng xương thay thế ở cả nam và nữ. Vào khoảng 4-8 năm đầu của giai đoạn mãn kinh, phụ nữ bị mất xương nhanh hơn mức thường lệ. Bước qua tuổi 65, tốc độ mất xương ở cả nam lẫn nữ có khuynh hướng ngang nhau, và mức độ mất xương này tiếp diễn dần dần đến hết đời người.

Khi xương đủ dòn, xương dễ dàng bị gãy khi có tác động của một lực đối nghịch dù cho cường độ của lực là không đáng kể như: xẹp các đốt sống khi cúi quá mức, hay khi nhấc một vật gì đó, hoặc kể cả chỉ là ho. Các xương quan tr ng thường bị gãy là xương cột sống, xương đùi, cổ xương đùi và xương tay.

   

2. CÁC NGUYÊN NHÂN CỦA LOÃNG XƯƠNG

Một nguyên nhân chủ yếu gây loãng xương là sự phát triển dưới mức lý tưởng trong suốt thời kỳ trẻ em và niên thiếu, hậu quả là tổng khối lượng xương ở mức đỉnh điểm không đạt mức lý tưởng. Các nguyên nhân khác là mức xương bị huỷ cao hơn tốc độ mất xương tự nhiên, sự sụt giảm tốc độ tạo xương hay là phối hợp cả hai (do bệnh tật liên quan, quá trình sinh học của tuổi tác, dùng thuốc...).

Hiện tại các nhà khoa học vẫn chưa hiểu được một cách rõ ràng về tất cả các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng xương và mối quan hệ giữa các yếu tố này với nguy cơ bị loãng xương và gãy xương.
Sự giảm sút sản xuất estrogen, nội tiết tố sinh dục nữ, khi bị mãn kinh là một yếu tố chính góp phần cho việc mất xương ở phụ nữ ở giai đoạn sau của cuộc đời. Khi mãn kinh, tốc độ mất xương tăng tốc thêm vì số lượng estrogen do buồng trứng sản xuất ra bị sụt giảm đột ngột. Sự mất xương nhanh nhất là vào những năm đầu của thời kỳ mãn kinh nhưng vẫn tiếp tục cả trong suốt thời kỳ hậu mãn kinh.

Ở nam giới, nồng độ hormon sinh dục cũng bị sụt giảm sau tuổi trung niên, nhưng sự sụt giảm xảy ra từ từ hơn. Sự sụt giảm này cũng có thể góp phần vào sự mất xương vào thời kỳ sau 50 tuổi của nam giới .

Một số lớn tình trạng bệnh lý, rối loạn hành vi ăn uống, và một số phương pháp và thuốc điều trị bệnh có thể đi kèm với sự mất xương gây ra loãng xương. Đôi khi cùng một lúc có nhiều nguyên nhân phối hợp với nhau gây ra loãng xương.

3. LÀM THẾ NÀO BẠN BIẾT MÌNH CÓ NGUY CƠ BỊ LOÃNG XƯƠNG

Có một số các dữ kiện của bạn, của sức khoẻ ban có thể làm gia tăng khả năng bạn bị loãng xương. Các dữ kiện này được gọi là "yếu tố nguy cơ". Có các yếu tố nguy cơ mà bạn không thể thay đổi được, và một số khác lại có thể thay đổi được.

Các yếu tố nguy cơ mà bạn không thể thay đổi được : Giới tính nữ, tuổi già, cơ thể nhỏ xương và mảnh khảnh,  thuộc chủng tộc Da trắng hoặc Châu Á, và tiền sử gia đình có người bị loãng xương .

Các yếu tố nguy cơ mà bạn có thể thay đổi được : chế độ ăn thiếu Ca và Vitamin D và các rối loạn hành vi ăn uống, thiếu hụt hormon sinh dục, việc sử dụng một số loại thuốc làm gia tăng mức độ mất xương, một số loại bệnh lý, lối sống ít vận động hay phải nằm kéo dài, uống rượu quá nhiều, và hút thuốc lá.

Nếu chúng ta nhận thức được yếu tố nguy cơ và điều chỉnh sớm trước khi tốc độ mất xương gia tăng thì chúng ta có thể bị loãng xương ở tuổi muộn hơn.

4. LÀM THẾ NÀO BẠN BIẾT MÌNH CÓ NGUY CƠ BỊ GÃY XƯƠNG LIÊN QUAN ĐẾN LOÃNG XƯƠNG

Dù rằng việc có tổng khối lượng xương thấp (hoặc có mật độ xương thấp) đóng một vai trò quan trọng trong xác định khả năng bị loãng xương của một cá nhân, nó cũng chỉ là một trong nhiều yếu tố nguy cơ của gãy xương. Nguy cơ bị gãy xương là kết quả của sự phối hợp của cả các yếu tố phụ thuộc xương và không phụ thuộc xương. Các dạng biểu hiện khác nhau về "hình học của xương" như độ cao, cấu trúc xương hông và chiều dài xương đùi có thể ảnh hưởng đến khả năng xương bị gãy khi bị té. Tuổi cao, sụt cân nhiều, tiền sừ bị gãy xương sau tuổi 45, đang bị gãy xương cột sống và có mẹ đã từng bị gãy xương hông đều là những yếu tố làm tăng thêm nguy cơ bị gãy xương hông độc lập với mật độ xương của chính người đó.

Các yếu tố làm tăng khả năng bị té và tăng độ nặng của té cũng góp phần vào nguy cơ bị gãy xương. Đó là sự giảm sút sức mạnh của cơ bắp, khả năng giữ thăng bằng kém, tầm nhìn kém và sa sút trí tuệ. Việc sử dụng một số loại thuốc, các yếu tố nguy hiểm trong môi trường mà bạn đang sống cũng có thể làm tăng thêm nguy cơ bị té.

5. KHI NÀO BẠN NÊN THẢO LUẬN VỚI BÁC SĨ VỀ BỆNH LOÃNG XƯƠNG

  •           Bạn là nam hay nữ trên 45 tuổi hoặc nữ đã mãn kinh và bạn bị gãy một xương nào đó.
  •           Bạn là nữ từ 65 tuổi trở lên
  •           Chiều cao của bạn bị giảm đi, xuất hiện gù hay ưỡn lưng, hoặc trải nghiệm đau lưng đột ngột mà không có nguyên nhân cụ thể nào.
  •           Bạn đang sử dụng thuốc kháng viêm glucocorticoid (thuốc tễ, thuốc giảm đau) từ 2 tháng trở lên, hoặc là bạn đang sử dụng một loại thuốc nào đó có tác dụng làm mất xương
  •           Bạn đang bị một loại bệnh mãn tính có khả năng đi kèm với loãng xương
  •           Bạn bị chán ăn tâm lý hoặc có tiền sử rối loạn hành vi ăn uống
  •           Bạn là phụ nữ đang ở giai đoạn tiền mãn kinh, không đang mang thai, và chu kỳ kinh nguyệt của bạn không đều hoặc đã ngừng, hoặc không bao giờ có kinh từ khi dậy thì

Khi có một trong các tiêu chuẩn trên bạn nên thảo luận với bác sĩ của bạn về việc đánh giá bệnh loãng xương

6. LÀM THẾ NÀO BẠN BIẾT RẰNG XƯƠNG CỦA BẠN BỊ "DÒN"

Bạn sẽ không thể cảm nhận được rằng các xương của bạn đang trở nên yếu dần đi bới vì chúng không đau.Dấu hiệu có thể gợi ý là bạn đang thấp dần đi. Bạn ngay cả có thể không biết là mình đang bị bệnh cho đến khi bạn bị gãy một xương nào đó.

Khi bạn có nguy cơ bị loãng xương như đã nêu ở trên, bạn nên được khảo sát mật độ xương. Phương pháp chính xác nhất để đánh giá mật độ xương là quét xương DEXA (DEXA-scan: sử dụng 2 tia X có mức năng lượng khác nhau quét vào vùng xương cần khảo sát và đo độ hấp thu năng lượng tia của xương). Tại Việt Nam việc sử dụng năng lượng siêu âm để quét xương thường được sử dụng nhiều hơn. Loại khảo sát này cũng có giá trị phần nào giúp các bác sĩ thực hành đánh giá bệnh loãng xương.
Bạn sẽ phải cần có Bác sĩ giúp mình hiểu ý nghĩa của kết quả khảo sát mật độ xương. Bác sĩ sẽ giải nghĩa cho bạn tiêu chuẩn chẩn đoán, và hướng dẫn bạn các tiếp cần làm tiếp theo để giảm nguy cơ bị gãy xương.

7. LÀM THẾ NÀO BẠN CÓ THỂ GIỮ CHO XƯƠNG KHOẺ MẠNH

Bạn có thể giữ cho xương của mình khoẻ mạnh thông qua ăn uống, thể dục, và các thói quen sức khoẻ

  •           Calcium : Cung cấp cho cơ thể một lượng Calci đầy đủ trong suốt cả cuộc đời có thể giúp cho việc xây dựng và gìn giữ sự khoẻ mạnh của xương. Nguồn cung cấp tốt nhất là các loại thực phẩm giàu Calci: sữa không béo, cá được chế biến đóng hộp, các loại rau quả có lá xanh đậm: bông cải Brocolli, và các loại thực phẩm chế biến được làm giàu thêm Calci
  •           Vitamin D : Cơ thể của bạn sử dụng Vitamin D để hấp thu được Calci mà chúng ta ăn/uống vào. Bạn có thể cung cấp Vitamin D cho cơ thể bằng cách ăn trứng, cá, hoặc các loại thực phẩm chế biến có làm giàu Vitamin D.
  •           Tập thể dục và vận động cơ thể
  •           Lối sống: hút thuốc lá làm mất xương (và nhiều vấn đề sức khoẻ khác). Uống quá nhiều rượu cũng làm mất xương 

8. LÀM THẾ NÀO QUẢN LÝ-ĐIỀU TRỊ BỆNH LOÃNG XƯƠNG

Vì sự mất xương về bản chất là tiến triển liên tục và không thể làm cho ngưng lại được, mục tiêu chính yếu trong điều trị bệnh nhân bị loãng xương là ngăn ngừa gãy xương. Một chương trình điều trị toàn diện bao gồm việc chú trọng một chế độ dinh dưỡng đúng mức, tập thể dục, và phòng ngừa các chấn thương, té có thể gây ra gãy xương. Bạn cũng có thể được bác sĩ cho sử dụng một hoặc nhiều loại thuốc,là các thuốc có thể giảm sự mất xương hoặc gia tăng sự tạo xương và giảm nguy cơ gãy xương. Nếu bạn có sử dụng thốc để phòng ngừa hoặc điều trị loãng xương, một điều rất quan trọng là bạn cần phải cung cấp đủ lượng Calci và Vitamin D cho cơ thể bạn.

Với những người mà loãng xương là triệu chứng/hậu quả của các tình trạng khác, cách tốt nhất là xác định và chữa các loại bệnh đó.

 

TÀI LIỆU BIÊN DỊCH :
1.   Handout on Health: Osteoporosis, NIAMS-NIH, http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Osteoporosis/osteoporosis_hoh.asp
2.   Handout Osteoporosis, OsteoEd- Osteoporosis Education, osteoed.org/handouts.php

 

Biên soạn: BS Đặng Hoàng Nam

BS chuyên khoa tiểu đường và rối loạn chuyển hóa - nội tiết

Phòng Khám Đa Khoa Việt Mỹ

 


Bản quyền © 2008 thuộc về Phòng khám Đa khoa Việt Mỹ. Mọi quyền được bảo lưu.
Website được phát triển bởi Evolution Solutions Co., Ltd.